Dalie, mieczyki, begonie bulwiaste i kanny to rośliny wrażliwe na mróz. W polskich ogrodach zwykle wykopuje się je jesienią i przechowuje w chłodnym, ale niezamarzającym miejscu. Każda z nich ma jednak inny moment wykopania i trochę inne wymagania w przechowalni. Poniżej zestawiamy zalecenia Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego (RHS) i amerykańskich uczelni rolniczych: kiedy wykopać, jak suszyć, gdzie trzymać i kiedy sadzić wiosną.
Na jesienną listę prac warto wpisać też inne zadania. Opisujemy je w tekstach prace w ogrodzie w listopadzie oraz jak zabezpieczyć róże i hortensje na zimę.
Kiedy wykopać – nie wszystko po pierwszym przymrozku
| Roślina | Co przechowujesz | Kiedy wykopać (RHS) |
|---|---|---|
| dalia | bulwy korzeniowe | gdy pierwszy przymrozek zaczerni liście; jeśli przymrozki się spóźniają, najpóźniej pod koniec listopada |
| kanna | kłącza | gdy przymrozek zaczerni liście albo część nadziemna zacznie zasychać |
| begonia bulwiasta | bulwy | przed pierwszymi przymrozkami; gdy liście zaczną żółknąć, ogranicz podlewanie |
| mieczyk (gladiolus) | bulwocebule | ogrodowe mieszańce letnie: ok. 6 tygodni po kwitnieniu, zanim liście zwiędną, czyli jeszcze zielone |
Przy kannach Uniwersytet Wisconsin-Madison dodaje: niech przymrozek zwarzy część nadziemną, ale nie czekaj do silnego mrozu, po którym łodyga zamienia się w papkę. Przy begoniach ta sama uczelnia dopuszcza lekki przymrozek, ale radzi wykopać je przed silnym.
Ostrożnie z widłami. RHS i Uniwersytet New Hampshire przypominają, że skaleczenia, pęknięcia i obicia bulw to wrota dla zgnilizny w przechowalni. Wbijaj widły szeroko wokół rośliny i podważaj całą bryłę.
Przycinanie i suszenie
| Roślina | Przycięcie | Suszenie |
|---|---|---|
| dalia | łodygi do 5–15 cm (RHS), cienkie korzenie przytnij | RHS: odwróć bulwy łodygami w dół na kilka tygodni, żeby woda wyciekła z pustych łodyg; uszkodzone bulwy odetnij |
| kanna | łodygi do ok. 5–15 cm (różne strony RHS podają 5 albo 15 cm) | oczyść z ziemi i lekko podsusz: Wisconsin-Madison mówi o 1–2 dniach, New Hampshire o dniu na słońcu |
| begonia bulwiasta | Wisconsin-Madison: zostaw 5–13 cm liści na czas suszenia, potem je usuń | 1–2 tygodnie (Wisconsin-Madison), ok. 2 tygodni w suchym, przewiewnym miejscu (New Hampshire) |
| mieczyk | liście tuż nad bulwocebulą, zostaw kikut 2,5–5 cm; oddziel małe bulwki przybyszowe | RHS: kilka tygodni w ciepłym, przewiewnym miejscu; potem odkręć i wyrzuć starą, zasuszoną bulwocebulę spod nowej; Wisconsin-Madison: ok. 3 tygodni |
Ziemię z bulw dalii RHS radzi usunąć ręcznie, a Wisconsin-Madison przy mieczykach odradza mycie. Kęp dalii nie dziel jesienią. RHS i Wisconsin-Madison zalecają dzielić je dopiero wiosną, bo świeże rany zwiększają ryzyko gnicia w przechowalni.
Wciornastki na mieczykach. RHS podaje, że wciornastek mieczykowy zimuje ukryty na przechowywanych bulwocebulach i może się na nich rozmnażać, gdy w przechowalni jest powyżej 10°C. Jeśli latem liście i kwiaty były plamiste, zetnij część nadziemną przed przechowaniem, zanim bulwocebule całkiem wyschną, i najlepiej oddaj ją z gminnymi odpadami zielonymi (tak radzi RHS). Dobre wysuszenie bulwocebul zmniejsza liczbę zimujących owadów.
W czym i gdzie przechowywać
| Roślina | W czym | Gdzie i jak |
|---|---|---|
| dalia | płytkie skrzynki przesypane suchym piaskiem, zużytym podłożem, słomą lub gazetą; na wierzchu tylko stare łodygi | ciemno, chłodno, bez mrozu: szopa, garaż (RHS) |
| kanna | tace z piaskiem, włóknem kokosowym albo wermikulitem, szyjka korzeniowa tuż nad powierzchnią; według innej strony RHS lekko wilgotne podłoże uniwersalne | podłoże lekko wilgotne, bez mrozu; kanny z donic przechowuj w tych samych donicach |
| begonia bulwiasta | lekko wilgotna ziemia albo piasek | szopa bez mrozu, najlepiej ok. 7°C (RHS); od czasu do czasu lekko podlej, żeby bulwy się nie pomarszczyły |
| mieczyk | tace jedna warstwa; New Hampshire dopuszcza też siatki z dobrym przewiewem | chłodno, bez mrozu, w pomieszczeniu (RHS) |
Na każdej skrzynce zapisz odmianę. RHS radzi to przy daliach, a wiosną przyda się przy każdej roślinie. Opakowanie powinno przepuszczać powietrze. Wisconsin-Madison odradza pojemniki szczelne. W sam raz będą skrzynka, karton albo papierowa torba.
W jakiej temperaturze
RHS przy daliach, kannach i mieczykach mówi tylko o miejscu chłodnym i wolnym od mrozu. Konkretną temperaturę podaje jedynie dla begonii: ok. 7°C. Zakresy dla pozostałych roślin podają amerykańskie uczelnie. Przeliczyliśmy je ze stopni Fahrenheita i zaokrągliliśmy:
| Roślina | Uniwersytet New Hampshire | Uniwersytet Wisconsin-Madison |
|---|---|---|
| dalia | 4–10°C | 2–7°C (zakres ogólny dla bulw) |
| kanna | 4–10°C | 7–10°C |
| begonia bulwiasta | 7–13°C | 10°C |
| mieczyk | 4–7°C, wilgotność powietrza ok. 80% | 2–7°C (zakres ogólny dla bulw) |
W praktyce: szukaj miejsca, gdzie przez całą zimę jest kilka stopni powyżej zera, a temperatura nie spada poniżej zera. Najlepiej sprawdzają się chłodna piwnica, nieogrzewany, ale niezamarzający garaż przy domu albo spiżarnia. Uniwersytet New Hampshire radzi: nie zgaduj, postaw tam termometr. Za ciepło grozi przedwczesnym wybijaniem pędów i przesychaniem, a mróz zabija bulwy. Kotłownia i ciepły pokój to złe miejsca.
Kontrola w czasie zimy
Wisconsin-Madison radzi sprawdzać bulwy okresowo przez całą zimę, a dalie raz w miesiącu. RHS mówi po prostu o regularnym sprawdzaniu.
| Co widzisz | Co zrobić |
|---|---|
| bulwa miękka, gnijąca, spleśniała | usuń ją; przy dużych bulwach możesz wyciąć chorą tkankę (Wisconsin-Madison) |
| bulwy pomarszczone, skurczone | lekko zwilż materiał, w którym leżą (Wisconsin-Madison); begonie od czasu do czasu podlej (RHS) |
| bulwy i materiał bardzo wilgotne | wyjmij, podsusz przez kilka dni na powietrzu, przesyp suchym materiałem (Wisconsin-Madison) |
| zapowiadany silny mróz, a skrzynki stoją w szopie | RHS: przykryj dalie dodatkową warstwą gazet lub starą agrowłókniną |
Zostawić w gruncie pod ściółką?
RHS dopuszcza zimowanie dalii i kann w gruncie pod grubą warstwą ściółki, np. 15 cm kompostu lub kory nad szyjką korzeniową. Dotyczy to jednak tylko łagodnych regionów i lekkiej, przepuszczalnej gleby. Nawet wtedy RHS nazywa to ryzykiem: surowa albo bardzo mokra zima może skończyć się stratą roślin. W Polsce bezpieczniej jest bulwy wykopać.
Wiosna – pobudzanie i sadzenie
Terminy RHS dotyczą klimatu Wielkiej Brytanii. Ich polskim odpowiednikiem jest moment, w którym w Twojej okolicy minie ryzyko przymrozków. Sprawdzaj prognozę, bo w różnych regionach Polski bywa to w różnym czasie.
| Roślina | Pobudzanie w domu (RHS) | Sadzenie do gruntu (RHS) |
|---|---|---|
| dalia | od lutego w płytkiej skrzynce z podłożem; kępy dziel, gdy pędy mają ok. 2,5 cm | po przymrozkach: zwykle koniec maja, w chłodniejszych regionach początek–połowa czerwca; trzymaj w domu, aż temperatura będzie stale powyżej 5°C; bulwy bez pobudzania można sadzić od połowy do końca kwietnia, bo pędy pojawią się później |
| kanna | marzec lub początek kwietnia, doniczki ok. 20 cm, 10–16°C; bez ogrzewania dopiero w kwietniu | koniec maja albo po ostatnich przymrozkach, po stopniowym zahartowaniu |
| begonia bulwiasta | marzec–kwiecień w 18°C, bulwy wklęsłą stroną do góry na wilgotnym podłożu | po ustąpieniu przymrozków, po zahartowaniu |
| mieczyk | zwykle bez pobudzania | od połowy kwietnia do maja, partiami co ok. 2 tygodnie (dłuższe kwitnienie), na głębokość 10–15 cm; pędy wyjdą nad ziemię zwykle po minięciu przymrozków |
Kanny według Wisconsin-Madison dziel wiosną tak, żeby każdy kawałek kłącza miał co najmniej 3 oczka. Małe bulwki mieczyków RHS radzi wiosną posadzić osobno na głębokość ok. 5 cm. Do kwitnienia dorosną po 1–2 latach.
Najczęstsze błędy
- mieczyki wykopane dopiero po przymrozku, gdy liście dawno zaschły, zamiast ok. 6 tygodni po kwitnieniu,
- begonie zostawione w gruncie do pierwszego mrozu,
- obite i pocięte widłami bulwy dalii odłożone razem ze zdrowymi,
- dalie schowane od razu, bez odwrócenia łodygami w dół i wysuszenia,
- szczelny plastikowy pojemnik zamiast skrzynki lub kartonu,
- przechowywanie w ciepłej kotłowni albo w szopie, która przemarza,
- dzielenie kęp dalii jesienią zamiast wiosną,
- brak etykiet z nazwą odmiany.
FAQ
Kiedy wykopać dalie? Gdy pierwszy przymrozek zaczerni liście. Jeśli przymrozek się spóźnia, RHS radzi wykopać bulwy najpóźniej pod koniec listopada.
W jakiej temperaturze przechowywać dalie? W chłodnym, ciemnym miejscu bez mrozu. Uniwersytet New Hampshire podaje 4–10°C, Uniwersytet Wisconsin-Madison 2–7°C jako zakres ogólny dla bulw.
Czy mieczyki trzeba wykopywać na zimę? Ogrodowe mieszańce tak. RHS radzi wykopać je ok. 6 tygodni po kwitnieniu, jeszcze z zielonymi liśćmi. Zostawić w gruncie można tylko odporne gatunki, np. mieczyk bizantyjski (Gladiolus communis subsp. byzantinus).
Bulwy dalii się pomarszczyły – czy da się je uratować? Jeśli są jędrne w środku, lekko zwilż piasek lub podłoże, w którym leżą. Bulwy miękkie i gnijące usuń, żeby nie zarażały pozostałych.
Źródła
- RHS – How to grow dahlias: wykopywanie po przymrozku, najpóźniej koniec listopada, łodygi 5–15 cm, suszenie łodygami w dół przez kilka tygodni, skrzynki, materiał, ciemne, chłodne miejsce bez mrozu, okrywanie przy silnym mrozie, podział wiosną, pobudzanie od lutego, sadzenie koniec maja / czerwiec, powyżej 5°C, ściółka 15 cm.
- RHS – Overwintering tender plants: lifting & mulching: dalie i kanny po zaczernieniu liści, łodygi 5 cm, kanny w piasku, włóknie kokosowym lub wermikulicie, lekko wilgotne, begonie jak dalie, uszkodzenia bulw a gnicie, etykiety.
- RHS – How to grow cannas: wykopywanie, przycięcie do 15 cm, lekko wilgotne podłoże, pobudzanie w marcu–kwietniu w 10–16°C, doniczki 20 cm, sadzenie koniec maja.
- RHS – How to grow gladioli: wykopywanie ok. 6 tygodni po kwitnieniu, kikut 2,5–5 cm, bulwki przybyszowe, suszenie przez kilka tygodni, stara bulwocebula, przechowywanie, sadzenie od połowy kwietnia do maja na 10–15 cm, bulwki na 5 cm, mieczyk bizantyjski.
- RHS – Begonias outdoors: wykopywanie przed przymrozkami, ograniczenie podlewania, przechowywanie w lekko wilgotnej ziemi lub piasku, ok. 7°C, pobudzanie w marcu–kwietniu w 18°C, wklęsłą stroną do góry.
- RHS – Gladiolus thrips: zimowanie na bulwocebulach, rozmnażanie powyżej 10°C, usunięcie części nadziemnej przed pełnym wyschnięciem, oddanie z gminnymi odpadami zielonymi.
- University of Wisconsin-Madison Extension – Storing tender bulbs for winter: zakres 35–45°F (ok. 2–7°C), kanny 45–50°F, begonie 50°F, suszenie mieczyków ok. 3 tygodni i begonii 1–2 tygodni, pojemniki nieszczelne, kontrola okresowa (dalie co miesiąc), pomarszczone i gnijące bulwy, podział kann na części z min. 3 oczkami.
- University of New Hampshire Cooperative Extension – October’s the time to dig and store summer bulbs (M. Hagen, 2013): dalie i kanny 40–50°F (ok. 4–10°C), begonie 45–55°F (ok. 7–13°C), mieczyki 40–45°F (ok. 4–7°C) i 80% wilgotności, siatki, termometr w przechowalni, skaleczenia a gnicie.