Roślina, która w ogrodzie zimuje bez żadnej pomocy, w donicy na balkonie potrafi wypaść po pierwszej mroźnej nocy. Nie przemarzają wtedy pędy, tylko korzenie. Dlatego zimowanie roślin w pojemnikach rządzi się trochę innymi zasadami niż zabezpieczanie rabat. Ogólne listopadowe prace w ogrodzie opisaliśmy w artykule co zrobić w ogrodzie w listopadzie. Tutaj zajmujemy się wyłącznie donicami: balkonem, tarasem i parapetem.
Dlaczego korzenie w donicy marzną szybciej
W gruncie korzenie siedzą w dużej masie ziemi, która oddaje ciepło powoli i rzadko zamarza głęboko. W donicy ziemi jest kilka lub kilkanaście litrów, a zimne powietrze obejmuje ją ze wszystkich stron: z boków, od góry i często od spodu, jeśli pojemnik stoi na posadzce albo na balustradzie. Bryła korzeniowa wychładza się więc prawie tak szybko jak powietrze.
Drugi problem to wrażliwość samych korzeni: w gruncie rzadko są wystawione na silny mróz, więc nie są do niego przystosowane tak jak zdrewniałe pędy. RHS ostrzega, że głównym zimowym zagrożeniem dla roślin w pojemnikach jest zamarznięcie podłoża, które może zabić roślinę, nawet jeśli jej pędy zniosłyby taką temperaturę.
Widać to w opisie skali mrozoodporności RHS. Przy roślinach z kategorii H4 (do −10°C) RHS dopisuje, że rośliny w donicach są bardziej narażone. Przy H5 (do −15°C), że w donicach ryzyko jest większe. Przy H6 (do −20°C), że wiele roślin w pojemnikach ucierpi, jeśli nie dostanie ochrony. Wniosek praktyczny: na balkon wybieraj gatunki z zapasem mrozoodporności względem swojej strefy, a te „na granicy” traktuj jak rośliny do okrywania albo do wniesienia.
Strefy mrozoodporności w Polsce
Najczęściej używa się stref USDA. Opierają się na średniej rocznej temperaturze minimalnej z wielu lat. Strefy różnią się o 10°F (ok. 5,6°C), a podstrefy „a” i „b” o 5°F (ok. 2,8°C).
| Strefa | Średnie roczne minimum |
|---|---|
| 5a | od −28,9 do −26,1°C |
| 5b | od −26,1 do −23,3°C |
| 6a | od −23,3 do −20,6°C |
| 6b | od −20,6 do −17,8°C |
| 7a | od −17,8 do −15,0°C |
| 7b | od −15,0 do −12,2°C |
Polskie mapy stref powstały na podstawie europejskiego opracowania W. Heinzego i D. Schreibera. Według nich w Polsce występują strefy od 5b do 7b. Granice stref na mapach są orientacyjne. Najzimniejsza (5b) obejmuje pas przy wschodniej granicy, od okolic Węgorzewa przez Augustów po rejon Białegostoku, oraz część Podhala. Najcieplejsza (7b) obejmuje pas wybrzeża w województwie zachodniopomorskim. Większość kraju mieści się w strefach 6 i 7.
Pamiętaj o dwóch zastrzeżeniach:
- Strefa to średnia, a nie najgorsza zima. Pojedyncze zimy bywają znacznie mroźniejsze niż wynika z mapy.
- Balkon ma własny mikroklimat. Wysokie piętro bez osłony od wiatru jest zimniejsze niż wnęka loggii przy ogrzewanym mieszkaniu.
Strefę konkretnych krzewów i drzew sprawdzisz w porównywarce krzewów i porównywarce drzew.
Skala RHS – przydatna przy roślinach śródziemnomorskich
Brytyjskie Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) ocenia rośliny według bezwzględnej najniższej temperatury, jaką zniosą, a nie średniej z lat. Przy roślinach doniczkowych z cieplejszych krajów to wygodniejsza miara.
| Ocena RHS | Najniższa temperatura | Co to znaczy na polskim balkonie |
|---|---|---|
| H1c | od 5 do 10°C | zimuje tylko w domu |
| H2 | od 1 do 5°C | nie znosi mrozu – do domu przed pierwszym przymrozkiem |
| H3 | od −5 do 1°C | lekki przymrozek tak, zima na zewnątrz nie |
| H4 | od −10 do −5°C | na zewnątrz tylko w łagodne zimy i z ochroną |
| H5 | od −15 do −10°C | w donicy wymaga okrycia pojemnika |
| H6 | od −20 do −15°C | zwykle zimuje na zewnątrz, donica z ociepleniem |
| H7 | poniżej −20°C | najbardziej mrozoodporne |
Co wnieść do domu, a co może zostać na zewnątrz
Oleander
RHS daje oleandrowi (Nerium oleander) ocenę H3, czyli od −5 do 1°C. Odmiana pstrolistna 'Variegatum' ma H2 i jest jeszcze wrażliwsza. W polskich warunkach oleander nie przezimuje na balkonie. Krótki, lekki przymrozek jesienią zwykle zniesie, ale przy prognozie kilku stopni mrozu wnieś go do chłodnego, jasnego pomieszczenia: na klatkę schodową, do nieogrzewanego ganku albo do jasnej piwnicy z oknem.
Oleander jest trujący we wszystkich częściach, także dla psów i kotów. Przy przenoszeniu i przycinaniu używaj rękawic. Więcej o tym w artykule rośliny trujące dla psa i kota.
Cytrusy
Według RHS cytrusy trzeba wnieść, gdy tylko noce zaczynają się ochładzać jesienią. Minimalne temperatury zimowania podane przez RHS:
| Roślina | Minimum zimą (RHS) |
|---|---|
| cytryna (część odmian) | 5°C |
| kumkwat | 7°C lub więcej |
| limonka, grejpfrut | powyżej 10°C |
| kalamondyna | co najmniej 13°C |
RHS zaznacza też, że typowy ogrzewany pokój bywa dla cytrusów za ciepły i za suchy, a cytrusy potrzebują zimą dużo światła. Lepiej sprawdza się jasne, chłodniejsze miejsce: weranda, oszklony ganek albo nieogrzewany, ale chroniony przed mrozem pokój. Szkodzą też przeciągi i wahania temperatury. Objawem jest zrzucanie liści. Wilgotność podniesiesz, stawiając donicę na tacy z keramzytem lub żwirem, z wodą tuż poniżej jego powierzchni.
Na zewnątrz cytrusy wracają wiosną dopiero, gdy minie ryzyko zimnych nocy. RHS mówi o czekaniu nawet do połowy czerwca i o stopniowym hartowaniu.
Rośliny, które zwykle zostają na zewnątrz
Iglaki, trawy ozdobne, bukszpan, lawenda, berberys czy hortensje bukietowe mogą zimować na balkonie, jeśli są dobrze dobrane do strefy i mają zabezpieczoną donicę. Rośliny o ocenie H4–H5 (np. część gatunków śródziemnomorskich) zostawiaj na zewnątrz tylko z ociepleniem pojemnika i w osłoniętym miejscu, a przy silnym mrozie przenieś je na klatkę schodową.
Jak zabezpieczyć donicę
- Zgrupuj donice przy ścianie domu. RHS zaleca ustawienie pojemników blisko siebie przy ścianie budynku. Rośliny osłaniają się nawzajem, a ściana oddaje trochę ciepła.
- Ociepl pojemnik. RHS radzi owinąć donicę folią bąbelkową albo słomą, ewentualnie wkopać ją w ziemię tak, by wystawał tylko brzeg. Na balkonie sprawdzi się też mata kokosowa lub juta na warstwie folii bąbelkowej.
- Odizoluj donicę od podłoża. Postaw ją na drewnianej podkładce, styropianie albo nóżkach do donic. Pojemnik nie stoi wtedy na zimnej posadzce, a woda swobodnie odpływa.
- Zdejmij podstawki. RHS zaleca usuwanie podstawek na zimę. Woda stojąca pod donicą zamarza i dociera do korzeni.
- Okryj część nadziemną wrażliwych roślin agrowłókniną. Według RHS gruba agrowłóknina daje ok. 2°C ochrony przed przymrozkiem. Nie zastępuje ocieplenia donicy, ale chroni pędy i liście przed wiatrem i słońcem.
- Zabezpiecz w porę. RHS zaleca zakładać osłony przy pierwszych przymrozkach. Przy długich odwilżach rozluźnij okrycia, żeby rośliny się nie zaparzyły.
Folia – tylko na donicę, nie na roślinę
Folia bąbelkowa jest dobra na pojemnik. Na liście i pędy jej nie zakładaj. RHS ostrzega, że nieperforowana folia zatrzymuje wilgoć, a w słoneczny dzień przegrzewa roślinę. Do okrywania części nadziemnej używaj agrowłókniny, która przepuszcza powietrze i wodę.
Podlewanie zimą
To najczęstszy błąd zimowania roślin balkonowych, i to w obie strony.
- Rośliny zimozielone (iglaki, bukszpan, laurowiśnia) odparowują wodę także zimą. Jeśli stoją pod zadaszeniem, deszcz do nich nie dociera. RHS radzi sprawdzać je raz w tygodniu i podlewać, gdy podłoże przeschnie.
- Rośliny w spoczynku, w tym liściaste bez liści, rzadko potrzebują dodatkowej wody.
- Nie podlewaj przed zapowiadanym mrozem. RHS wprost to odradza. Mokra bryła korzeniowa zamarza w całości.
- Podłoże ma być wilgotne, ale nie mokre. W długie deszczowe okresy RHS radzi przestawić donice pod zadaszenie, aż ziemia trochę przeschnie.
- Cytrusy w domu podlewaj oszczędnie. RHS wymienia przelewanie jako jeden z najczęstszych problemów zimą. Pozwól powierzchni podłoża częściowo przeschnąć, podlej obficie letnią wodą i wylej nadmiar z podstawki.
Podlewaj w dni z dodatnią temperaturą, gdy ziemia w donicy nie jest zamarznięta. Woda wlana na lód spływa bokiem i nie dociera do korzeni.
Najczęstsze błędy
- Zostawienie oleandra „jeszcze na tydzień” przy prognozie kilku stopni mrozu.
- Cytrus wniesiony do ciepłego salonu przy kaloryferze, bez dodatkowego światła i wilgoci.
- Szczelne owinięcie rośliny folią. Pod spodem skrapla się woda i rozwijają się choroby.
- Podstawka pełna wody pod donicą przez całą zimę.
- Roślina ze strefy „na granicy” w małej donicy na wietrznym, wysokim piętrze.
- Brak podlewania zimozielonych pod zadaszeniem – efekt w postaci brązowych igieł widać dopiero wiosną.
Najczęstsze pytania
Czy oleander może zimować na balkonie?
Nie w polskich warunkach. Według RHS oleander zniesie temperatury od −5 do 1°C (ocena H3). Przy zapowiadanym mrozie wnieś go do jasnego, chłodnego pomieszczenia, np. na klatkę schodową lub do nieogrzewanego ganku.
W jakiej temperaturze zimować cytrynę?
RHS podaje, że część odmian cytryny zniesie zimą 5°C. Kumkwat potrzebuje co najmniej 7°C, limonka powyżej 10°C, a kalamondyna 13°C. Najlepsze jest jasne, chłodniejsze pomieszczenie bez przeciągów.
Czym owinąć donicę na zimę?
Folią bąbelkową, słomą, matą kokosową lub jutą. Donicę postaw na podkładce izolującej od posadzki, a podstawkę zdejmij. Część nadziemną wrażliwych roślin okryj agrowłókniną, nie folią.
Czy podlewać rośliny na balkonie zimą?
Tak, ale tylko zimozielone i tylko wtedy, gdy podłoże przeschnie. Sprawdzaj je raz w tygodniu. Nie podlewaj przed zapowiadanym mrozem ani gdy ziemia w donicy jest zamarznięta.
Jaka jest strefa mrozoodporności w Polsce?
Orientacyjnie od 5b na wschodnich krańcach (od okolic Węgorzewa po rejon Białegostoku) i w części Podhala po 7b na wybrzeżu zachodniopomorskim. Większość kraju to strefy 6 i 7. Na balkonie warto wybierać rośliny z zapasem mrozoodporności, bo w donicy korzenie przemarzają szybciej.
Terminy prac na każdy miesiąc znajdziesz w kalendarzu ogrodnika.
Źródła
- RHS – hardiness ratings: skala H1a–H7 z temperaturami, uwagi o roślinach w donicach przy H4–H6, różnica względem stref USDA.
- RHS – Container maintenance: grupowanie przy ścianie, podlewanie zimą (co tydzień, nie przed mrozem), usuwanie podstawek, przenoszenie pod zadaszenie.
- RHS – Preventing winter damage: folia bąbelkowa lub słoma na donice, wkopywanie donic, agrowłóknina (ok. 2°C), termin zakładania osłon.
- RHS – Fleece and crop covers i Overwintering tender plants: wrapping: nieperforowana folia a wilgoć i przegrzanie, zdejmowanie okryć w odwilż.
- RHS – Nerium oleander i Nerium oleander 'Variegatum': oceny H3 i H2, toksyczność.
- RHS – How to grow citrus: minimalne temperatury zimowania cytryny, kumkwatu, limonki i kalamondyny, podlewanie i warunki w domu.
- USDA Plant Hardiness Zone Map: definicja stref (średnie roczne minimum, strefy co 10°F, podstrefy co 5°F); przeliczenie na °C własne.
- Murator – Strefy mrozoodporności (strefy klimatyczne USDA): strefy 5b–7b w Polsce według opracowania Heinzego i Schreibera.
Progi temperatur są orientacyjne. O przetrwaniu rośliny decydują też wilgotność podłoża, wiatr, długość mrozu i kondycja rośliny przed zimą.