Winorośl tnie się przede wszystkim w okresie spoczynku, kiedy nie ma liści, a soki jeszcze nie krążą. Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (RHS) zaleca główne cięcie wczesną zimą, gdy krzew jest w pełnym spoczynku (koniec listopada lub grudzień). Później, od stycznia, rany zaczynają „płakać”, czyli wyciekać z nich sok. Latem winorośl się nie przycina, tylko skraca pędy i usuwa nadmiar gron. Poniżej znajdziesz terminy, dwa najpopularniejsze systemy cięcia (na czopy i Guyot), prowadzenie młodego krzewu i listę odmian, które Instytut Ogrodnictwa sprawdził w polskiej winnicy doświadczalnej.
Terminy cięcia drzew i innych krzewów owocowych znajdziesz w osobnym artykule: kiedy przycinać drzewa owocowe.
Kiedy ciąć winorośl
Termin główny: pełny spoczynek
RHS w poradnikach o cięciu winorośli podaje:
- główne cięcie wczesną zimą (koniec listopada lub grudzień), w pełnym spoczynku krzewu;
- winorośl w szklarni rusza z sokami wcześniej, więc tam cięcie trzeba skończyć jeszcze wcześniej;
- cięcia zrobione w styczniu lub później krwawią sokiem. Według RHS nie da się tego zatamować, a wyciek kończy się sam, gdy krzew rusza ze wzrostem;
- na stanowiskach, gdzie wiosną grożą przymrozki, RHS radzi przesunąć cięcie na marzec lub początek kwietnia. Pąki ruszają wtedy później i rzadziej przemarzają. Wyciek soku jest skutkiem ubocznym, który według RHS zwykle nie szkodzi zdrowemu krzewowi. Grubsze cięcia w starym drewnie zrób jednak w pełnym spoczynku, do połowy zimy.
A w Polsce?
Zalecenia RHS pochodzą z Wielkiej Brytanii, gdzie zimy są łagodniejsze. W chłodniejszym klimacie częściej tnie się później. Uniwersytet Stanowy Iowa (Iowa State University) za najlepszy termin uznaje późną zimę lub wczesną wiosnę. W Iowa cięcie zaczyna się pod koniec lutego i kończy do początku kwietnia. Krzewy cięte w tym czasie mogą mocno „płakać”, ale według uczelni utrata soku im nie szkodzi.
Źródła różnią się więc w ocenie płaczu: RHS ostrzega, że może osłabić krzew, a Iowa State uważa go za nieszkodliwy. Obie strony zgadzają się co do tego, że cięcie musi się zmieścić w okresie bez liści i przed ruszeniem pąków. W praktyce:
| Sytuacja | Kiedy ciąć |
|---|---|
| ciepłe stanowisko, mało wiosennych przymrozków | późna jesień i początek zimy, po opadnięciu liści |
| stanowisko z późnymi przymrozkami (większość ogrodów w głębi kraju) | koniec lutego – marzec, najpóźniej początek kwietnia |
| grube cięcia w starym drewnie, przebudowa krzewu | w pełnym spoczynku, do połowy zimy |
| winorośl w szklarni lub tunelu | wcześnie, w pełnym spoczynku |
W kalendarzu ogrodnika cięcie winorośli przypada na luty.
Jak owocuje winorośl i dlaczego to ważne przy cięciu
Grona wyrastają na tegorocznych pędach, które wyrastają z pąków na zeszłorocznym drewnie (rocznej łozie). Cięcie zimowe polega więc na zostawieniu odpowiedniej liczby pąków na młodym drewnie i usunięciu reszty. Obydwa systemy opisane niżej robią to inaczej:
- cięcie na czopy (kordon): stały, zdrewniały pień i ramiona, na których co roku zostawia się krótkie czopy z 1–2 pąkami;
- Guyot: krótki stały pień, a owocujące ramię co roku wymienia się na nowy pęd.
RHS przypomina, że winorośl rzadko odbija ze starego drewna. Zanim wytniesz starą część krzewu, upewnij się, że masz młody pęd z dobrymi pąkami, który ją zastąpi.
Cięcie na czopy (kordon pionowy)
RHS poleca ten system do szklarni, na ścianę, płot, łuk lub pergolę. Krzew ma jeden pionowy pień (albo kilka), a na nim krótkie czopy.
Krzew dojrzały: cięcie zimowe
- Pień główny skróć do pąka tuż poniżej najwyższego drutu lub szczytu podpory.
- Każdy zeszłoroczny pęd boczny skróć do jednego dorodnego pąka, a jeśli wygląda słabo, do dwóch. Tak powstaje czop.
- Gdy czopy zrobią się za gęste i za długie, wytnij piłką starsze części. Zostaw czopy z dobrymi pąkami.
Krzew dojrzały: wiosna i lato
- Wiosną zostaw najwyżej dwa pędy na czop: jeden główny i jeden zapasowy. Resztę usuń.
- Silniejszy pęd z kwiatostanem przywiąż do podpory, w odstępach ok. 25–30 cm. Zapasowy skróć do jednego liścia.
- Pęd z kwiatostanem skróć do dwóch liści za kwiatostanem. Pęd bez kwiatów skróć do pięciu liści.
- Przy odmianach deserowych zostaw jeden kwiatostan na pęd. Przy odmianach na wino można zostawić więcej.
- Pędy wyrastające z pędów bocznych (pasierby) skracaj przez cały sezon do jednego liścia.
Rozstawa i podpory
RHS podaje dla kordonów pojedynczych sadzenie co 1–1,5 m. Pierwszy drut ma być 40–45 cm nad ziemią, kolejne co 25–30 cm. Krzew sadź co najmniej 20 cm od ściany lub szyby.
System Guyot
Guyot to system z XIX wieku, opracowany przez Jules'a Guyota. RHS poleca go do krzewów sadzonych w rzędach przy drutach, także w ogrodzie i na działce. Ma dwa warianty:
- pojedynczy Guyot: jedno owocujące ramię, krzewy co 65–100 cm;
- podwójny Guyot: dwa ramiona, w lewo i w prawo, krzewy co 1,2–1,5 m.
Druty według RHS: pierwszy 50–80 cm nad ziemią, drugi 15–20 cm wyżej, kolejne co 30–40 cm. Rzędy w odstępach 1,5–1,8 m, najlepiej w kierunku północ–południe.
Krzew dojrzały (od 4. roku): cięcie zimowe
- Wytnij ramię lub ramiona, które owocowały w tym roku, tuż przy stałym pniu.
- Z pędów wyrosłych w środku krzewu wybierz nowe ramiona. W podwójnym Guyot wygnij jeden pęd w lewo i jeden w prawo, w pojedynczym jeden w bok. Przywiąż je do najniższego drutu.
- Skróć nowe ramiona do 60–90 cm, tak żeby nie zachodziły na sąsiednie krzewy.
- Pozostały pęd w środku skróć do trzech dorodnych pąków (w pojedynczym Guyot do dwóch). To zapas na przyszły rok.
Krzew dojrzały: lato
- Ze środkowego czopa prowadź tylko 3 pędy (w pojedynczym 2) pionowo przy palu i skróć je na wysokości ok. 1,5 m.
- Pędy owocujące z ramion prowadź pionowo między drutami, co ok. 15 cm. Nadmiarowe usuń.
- Pędy, które przerosły najwyższy drut, skróć do trzech liści nad drutem. Pędy boczne skracaj do jednego liścia.
- Na początku września RHS radzi usunąć część liści zasłaniających grona, żeby owoce lepiej się doświetlały i obsychały. Nie usuwaj ich jednak za dużo.
Młody krzew: pierwsze trzy lata
Najczęstszy błąd to zbyt wczesne owocowanie. RHS w poradniku uprawy winorośli zaleca:
| Rok | Ile gron zostawić |
|---|---|
| 1. i 2. rok | żadnych, usuń wszystkie kwiatostany, krzew ma się ukorzenić |
| 3. rok | ok. 3 grona |
| 4. rok | ok. 5 gron, przy silnym wzroście nieco więcej |
| później | pełne owocowanie |
Prowadzenie w Guyot według RHS:
- 1. zima po posadzeniu: skróć pęd do dwóch dobrych pąków nad miejscem szczepienia (krzew z sadzonki: ok. 15 cm nad ziemią). Przywiąż do palika o długości 1,8 m.
- 1. lato: prowadź jeden silny pęd pionowo przy paliku. Jego pędy boczne skracaj do pięciu liści, konkurencyjne pędy usuwaj.
- 2. zima: pęd skróć tuż poniżej najniższego drutu, zostawiając co najmniej 3 pąki (w pojedynczym Guyot 2).
- 2. lato: prowadź 3 pędy (lub 2) pionowo, boczne skracaj do jednego liścia.
- 3. zima: wygnij i przywiąż pierwsze ramiona (60–90 cm), środek skróć do 3 pąków (lub 2). Pierwszy zbiór jest w trzecim lecie po posadzeniu.
Kordon według RHS: w pierwszej zimie skróć pień do pąka przy pierwszym drucie. W drugiej i trzeciej zimie skracaj zeszłoroczny przyrost pnia o połowę do dwóch trzecich. Pędy boczne tnij do jednego lub dwóch pąków, z których powstaną czopy.
Odmiany do polskiego ogrodu
Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach opisał w katalogu z 2014 r. 33 odmiany przerobowe (głównie na wino), badane w doświadczalnej winnicy w Dąbrowicach. Większość z nich to mieszańce międzygatunkowe. Według Instytutu są bardziej wytrzymałe na mróz i mniej wrażliwe na choroby niż winorośl właściwa (Vitis vinifera). Przykłady z katalogu:
| Odmiana | Barwa, przeznaczenie | Dojrzewanie | Wytrzymałość na mróz | Uwagi z katalogu |
|---|---|---|---|---|
| Solaris | biała, na wino | początek września | do −25°C | wysoka odporność na choroby, odmiana wczesna |
| Aurora | biała, przerobowa i deserowa | pierwsza połowa września | do −28°C | podwyższona odporność na choroby |
| Rondo | czerwona, na wino | druga dekada września | do −26°C | wysoka odporność na choroby grzybowe; wiosną wcześnie rusza (ryzyko przymrozków) |
| Regent | czerwona, na wino | druga–trzecia dekada września | do −25°C | wysoka odporność na choroby grzybowe |
| Golubok | czerwona, na wino, może być deserowa | połowa września | do −25°C | podwyższona odporność na choroby |
| Seyval Blanc | biała, na wino | koniec września – połowa października | do −30°C | plenna, bardzo wysoka odporność na choroby grzybowe |
Katalog dotyczy odmian na wino. Typowo deserowych odmian w nim nie ma. RHS wśród odmian z wyróżnieniem AGM wymienia m.in. deserowe 'Reliance' i 'Lakemont' oraz 'Schuyler' (deserowa i na wino). Zaznacza jednak, że w Wielkiej Brytanii odmiany deserowe zwykle wymagają szklarni. Przy zakupie pytaj szkółkę o porę dojrzewania w Twoim regionie. W chłodniejszej części kraju wybieraj odmiany wczesne.
Najczęstsze błędy
- Cięcie po ruszeniu pąków. Wszystkie cytowane źródła mieszczą cięcie zimowe w okresie spoczynku, najpóźniej na początku kwietnia.
- Owocowanie w pierwszych dwóch latach. Według RHS w 1. i 2. roku usuwa się wszystkie kwiatostany.
- Za dużo pędów i gron latem. Na czopie jeden pęd owocujący, skrócony 2 liście za kwiatostanem. Gęsty krzew gorzej obsycha i łatwiej choruje.
- Wycinanie starego drewna bez następcy. Winorośl rzadko odbija ze starego drewna, więc najpierw przygotuj młody pęd.
Najczęstsze pytania
Kiedy najlepiej przycinać winogrona? W pełnym spoczynku, bez liści. RHS zaleca koniec listopada lub grudzień, a na stanowiskach z wiosennymi przymrozkami marzec–początek kwietnia. Iowa State University dla chłodnego klimatu podaje okres od końca lutego do początku kwietnia.
Czy płacz winorośli szkodzi krzewowi? Źródła się różnią. RHS pisze, że wyciek soku po cięciu od stycznia może osłabić krzew, ale przy późnym cięciu na stanowiskach z przymrozkami zwykle nie szkodzi zdrowej roślinie. Iowa State uważa go za nieszkodliwy. Wycieku nie da się zatamować i ustaje on sam, gdy krzew rusza ze wzrostem.
Czy można ciąć winorośl jesienią? Tak, po opadnięciu liści, gdy krzew jest w spoczynku. Tak radzi RHS. Na stanowiskach z późnymi przymrozkami lepiej zostawić cięcie na przedwiośnie.
Ile pąków zostawić przy cięciu na czopy? Jeden dorodny pąk na czopie, a gdy wygląda słabo, dwa.
Jak skracać pędy winorośli latem? Pęd owocujący skróć do dwóch liści za gronem, pęd bez kwiatów do pięciu liści, a pasierby do jednego liścia. Tak radzi RHS przy cięciu na czopy. W Guyot pędy skraca się do trzech liści nad najwyższym drutem.
Źródła
- RHS – Grapes: pruning and training: główne cięcie w spoczynku, wybór systemu w zależności od miejsca.
- RHS – Grapes: rod and spur (cordon) pruning and training: koniec listopada–grudzień, płacz od stycznia, marzec–początek kwietnia przy przymrozkach, czopy 1–2 pąki, 2 liście za kwiatostanem, 5 liści, rozstawa i druty, pierwsze trzy lata.
- RHS – Grapes: Guyot training and pruning: pojedynczy i podwójny Guyot, rozstawa, wysokość drutów, ramiona 60–90 cm, 3 (2) pąki, 3 liście nad drutem, odmładzanie, pierwszy zbiór w 3. lecie.
- RHS – Grapes: grow your own: usuwanie kwiatostanów w 1. i 2. roku, 3 grona w 3. roku, ok. 5 w 4. roku, odmiany AGM, odmiany deserowe zwykle w szklarni.
- Iowa State University Extension – When is the best time to prune grapevines?: późna zima i wczesna wiosna, od końca lutego do początku kwietnia, płacz nieszkodliwy.
- Instytut Ogrodnictwa – T. Golis, Ilustrowany katalog odmian winorośli, Skierniewice 2014: 33 odmiany przerobowe z winnicy doświadczalnej w Dąbrowicach, pora dojrzewania, wytrzymałość na mróz, odporność na choroby.